You are visiting a website that is not intended for your region

The page or information you have requested is intended for an audience outside the United States. By continuing to browse you confirm that you are a non-US resident requesting access to this page or information. Switch to the US site. 

NLBANNER.jpg

Informatie over De StatMan

Informatie over De StatMan

De StatMan© is een hulpmiddel om te bepalen of de belasting door het werken in bepaalde houdingen wel of niet gezondheidkundig aanvaardbaar is. Zoals de naam al aangeeft, gaat het daarbij vooral om statische belasting: lichamelijke belasting door de stand van het lichaam of delen van het lichaam. Men spreekt wel van daadwerkelijke statische belasting als zo’n stand meer dan 4 seconden wordt ingenomen (Vink en Dul, 1994).

Statische belasting

Statische belasting is een vorm van fysieke belasting die nogal eens wordt onderschat. De aandacht is vaak gericht op de meer dynamische vormen van belasting, zoals bij tillen, duwen en trekken. Statische belasting komt bij veel werkzaamheden voor. Bijvoorbeeld bij het wassen of baden van een cliënt, maar ook bij handelingen als het bereiden van maaltijden, technische onderhoudswerkzaamheden, schoonmaakwerk, schilderwerk en het sorteren van de was.

Uit onderzoeken blijkt dat werknemers soms wel een kwart van hun werktijd doorbrengen in een statisch belastende houding (Baty en Stubbs, 1986; Knibbe et al., 1994). Deze belasting vormt, naast de dynamische belasting, een belangrijke oorzaak van arbeidsgerelateerde klachten aan het bewegingsapparaat. Er zijn twee redenen aan te wijzen waarom die belasting zo zwaar is. Ten eerste vormt het gewicht van eigen romp, armen en hoofd een belasting voor de rug en de nek-schoudergordel. Deze delen van het lichaam wegen ongeveer tweederde van het totale lichaamsgewicht, dat is algauw zo’n 40 kg. Net als bij het tillen van lasten wordt die belasting natuurlijk groter naarmate men meer voorovergebogen staat. Die zogenaamde ‘lastarm’ ten opzichte van de rug en de nek-schoudergordel wordt dan immers steeds groter.

Ten tweede moeten spieren de houding zien vast te houden, door het gewicht van de romp, het hoofd en de armen te stabiliseren. Daarvoor is veel spierkracht nodig, die eveneens snel toeneemt, naarmate men verder voorovergebogen staat. Als die houding wat langer volgehouden moet worden, ontstaat vrij snel spiervermoeidheid. Na 1 minuut kan al een zeurderig, pijnlijk gevoel in de rug of in de nek ontstaan.

Wat kunnen we aan die statische belasting doen?

Allereerst moet vastgesteld worden bij welke activiteiten statische belasting optreedt en of daarbij gezondheidkundige grenswaarden worden overschreden. De StatMan© kan daarbij een hulpmiddel zijn. Door dit poppetje in de stand te zetten waarin men een bepaalde activiteit uitvoert, kan men aflezen of de belasting gezondheidkundig aanvaardbaar is. Wanneer blijkt dat er sprake is van overbelasting, zullen oplossingen gezocht moeten worden.

Aanpassingen in de omgeving of de taak hebben dan de voorkeur. Dat kan betekenen dat er ergonomische aanpassingen van werktafels, bedden, douchewagens en dergelijke nodig zijn. Vaak gaat het er dan om dat medewerkers op een goede werkhoogte kunnen werken en dat ze de taak dicht bij de romp kunnen uitvoeren, zodat de lastarm kort blijft.

Er mag echter niet worden vergeten dat werknemers dan ook daadwerkelijk gebruik moeten maken van deze ergonomische aanpassingen. Dit lijkt voor de hand te liggen, maar te vaak worden bijvoorbeeld bedden of instelbare bureaus niet in hoogte versteld, terwijl dat wel degelijk kan. Soms ligt dat aan het systeem van het bed of het bureau, waardoor in feite een ander en beter systeem gekozen zou moeten worden. Soms ligt het echter ook aan de medewerker zelf. Om die reden zal ook voorlichting gegeven moeten worden over de risico’s van overbelasting en training in vaardigheden. In die training kan dan ook aandacht besteed worden aan de mogelijkheden om er zelf wat aan te doen. Zo kan de medewerker de belasting in een aantal situaties aanzienlijk verminderen door bijvoorbeeld een knie op bed te plaatsen of door staande bij een te lage werktafel de benen iets te spreiden of een stasteun te pakken.

Beperkingen

Zoals gezegd is de StatMan© bedoeld als hulpmiddel om per situatie de statische belasting in kaart te brengen. De StatMan© heeft ook beperkingen, waarmee nadrukkelijk rekening dient te worden gehouden. Deze beperkingen zullen we hier kort bespreken.

Met de Statman© kunnen alleen de symmetrische, staande bewegingen in het platte vlak bekeken worden. Er zijn echter meer houdingen die te belastend zijn om lang vol te houden. Daarbij valt te denken aan alle draaiingen om een as: rotaties in de nek en in de romp. In de praktijk komen dit soort houdingen vaak voor. Daarnaast kan het heffen van de schoudergordel en het buigen van het hoofd ten opzichte van de romp niet zichtbaar gemaakt worden, terwijl deze situaties wel belastend kunnen zijn. De uitslag van de StatMan© is dan een onderschatting van de werkelijke risico’s. De StatMan© geeft met name inzicht in de belasting van de armen, rug en de nek-schoudergordel. De belasting van de gewrichten onder de heup worden buiten beschouwing gelaten. Reden hiervoor is dat de klachten in de eerder genoemde gebieden het meest voorkomen in belastende arbeidssituaties. Vooral bij zorgverleners in de gezondheidszorg komen deze klachten veel voor. Daar komt bij dat de meest concrete richtlijnen voorhanden zijn voor de belasting in deze gebieden. Voor het hele lichaam geldt echter dat naarmate een gewricht of lichaamsdeel verder van de neutrale stand verwijderd is (bijvoorbeeld door buiging, draaiing of strekking), de statische belasting sneller een onaanvaardbare grens bereikt. Dat geldt dus ook voor bijvoorbeeld de knie en de heupgewrichten.

Ten slotte is de StatMan© alleen toepasbaar bij gezonde volwassenen, in situaties waarin niets vastgehouden of getild wordt. Wordt er wel iets vastgehouden of getild, dan zal dat over het algemeen sneller een gevaarlijke situatie opleveren. De StatMan© onderschat dan de werkelijke risico’s. In dat geval is De Tilschijf© een beter instrument. De StatMan© kan dus alleen goed functioneren als onderdeel, als hulpmiddel, binnen een totale risico-inventarisatie.